6 Şubat 2018 Salı

Hacivat Karagöz Neden Öldürüldü? (film)

Geçen hafta şu yazımda, bu seneyi 2018 Şener Şen ve Haluk Bilginer Senesi olarak kabul ettiğimi söylemiştim. İkisi de bu ülkenin sanatında birer mihenk taşı. Onlara duyduğum hayranlığın kuru kuruya olmasını istemediğim için bu senemi onları araştırmaya ayırıyorum. Bu bağlamda ilk olarak Haluk Bilginer'in başrolünde oynadığı "Hacivat Karagöz Neden Öldürüldü?"yü seyrettim. Şimdi bir sinema yazısı yazmayı deneyeceğim. Aslında kolay bir iş değil; sınırlarını bilirsen okuyanda merak uyandırabileceğin gibi, üzerinden atlanmış bir sınır yazının tüm dengesini kaçırabilir. (Bu nedenle sevgili okurcuğumcum, eleştirilerini benimle paylaşırsan sevinirim.)

Ezel Akay'ın yönetmenliğini üstlendiği "Hacivat Karagöz Neden Öldürüldü?" filminde Haluk Bilginer, "Karagöz" karakterine can veriyor. "Hacivat" karakterini ise Beyazıt Öztürk oynuyor. Daha önce canlı canlı bir "Hacivat-Karagöz" gösterisi izlemiştim. Ayrıca birkaç kez televizyonda reklam malzemesi olarak da onları görmüştüm. Ancak bu zamana dek ikisine yönelik duygusal bir yaklaşımım olmamıştı. Belki biraz da Haluk Bilginer'in canlandırıyor olmasının etkisiyle, Ezel Akay ve Levent Kazak'ın yazdığı senaryoda Karagöz'ü masum, temiz ve içten bulduğum için pek sevdim. (Muhtemelen Karagöz her zaman böyleydi, ama ilk kez bu denli hissettim.) Filmde Karagöz'ün saymayı öğrendiği bir sahne var ki insanın yüzünde gülümseme çiçekleri açtırıyor!

Filmle ilgili internette yazılan yorumlara göz attım; tarihi filmlerin neredeyse kaderi sayılabilecek gerçeklik değerlendirmesinin bu filmin de başına geldiğini söyleyebilirim. Tarihin filmlerden öğrenilecek bir şey olmadığını bildiğim için bu kısma hiç takılmıyorum. Hikâye, 14. yüzyıl Anadolu'sunda geçer. Moğolların baskısından yılan halk akın akın Bursa'ya göçer. Karagöz, annesiyle beraber göçen bir yörüktür. Kam Ana rolünde karşımıza çıkan Ayşen Gruda, baktığı bir falda Karagöz'ün biriyle karşılaşacağını ve bu ikisinin meşhur olacağını görür. Sonra gel zaman git zaman çok acıklı bir inek sahnesinde ikili bir araya gelir. Bu sahnede Hacivat ve Karagöz'ü gördüğümüz kadar Ticaret ve Masumiyet'i de görürüz.

Karagöz iyi niyetli saflığıyla, Hacivat ise lafazan uyanıklığıyla kendini gösterir. Önceleri Hacivat, Karagöz'ü kullanırken sonraları bu ilişki bilinçli bir ortaklığa dönüşür. Bu esnada Pervane rolünde tanıştığımız Güven Kıraç kötücüllüğün simgesiyken Ayşe Hatun karakterinde izlediğimiz Şebnem Dönmez olmayan adaletin bir temsilcisidir. Film, iyi ile kötü arasında süren gerilimin, adalet ve haksızlık çerçevesinde incelenerek, bilhassa Hacivat ile Karagöz'ün diyaloglarında verilen mesajlarla "toplum için sanat" felsefesine önemli bir yapıt olarak iz bırakıyor.

"Hacivat Karagöz Neden Öldürüldü?" bir dönem filmi olması dolayısıyla dekor ve kostüm tasarımı, üzerinde durulması gereken bir konudur ki bunun da üstesinden gayet iyi gelinmiştir. Bazı sahnelerde(örneğin fal bakma) uygulanan dijital etkiler filmi seyrederken rahatsızlık vermedi. Haluk Bilginer'in ve Beyazıt Öztürk'ün müziğe ilgileri genel olarak biliniyor. Filmde onların sesinden şarkılar da dinliyoruz. Levent Kazak'ın sözlerini yazdığı Haluk Bilginer'in seslendirdiği "Yörürün" şarkısının, bugün milyonlarca dinlenen birçok şarkıdan hem ezgisi hem de sözleri itibariyle çok daha iyi olduğunu düşünüyorum. (Günümüz Türkçesinden bazı söylem farklılıkları olduğu için altına sözlerini ekledim.)

Bu video, Youtube'ta Kalan Müzik kanalında bulunmaktadır.

"Yörürün" Sözleri
Yüklenüp karanluğu, ışıklara yörürün,
yıldızlaru aş edüp, rüyalara yörürün,
göç dedüğün heç bitmez, bilünmeze yörürün

gurbettür melmeketüm, yanluzluğa yörürün

uyurkene yörürün, külerkene yörürün
yağmurlarla yörürün, özlerkene yörürün
doğarkene başladu, büyürkene yörürün
çaruklarun aşındu, ölürkene yörürün

kalmak istedü yaşlu, eksülerek yörürün
bübek istedü gelmek, çoğalarak yörürün
göç dedüğün heç bitmez, bilünmeze yörürün
ev dedüğün heç durmaz, yol sırtunda yörürün

közel kızlar gülüştü, gülücükle yörürün
durmak isterün elbet, dururkene yörürün
canum istedi memüş, özlerkene yörürün
çaruklarun aşındu, ölürkene yörürün

Söz: Levent Kazak, Beste: Ender Akay
Seslendiren: Haluk Bilginer
Filmden Detay
Osman Hamdi Bey'i biliyor musun? Arkeolog ve ressam. Sanırım en çok "Kaplumbağa Terbiyecisi" tablosuyla bilinir. Filmde bir ara kendimizi bu tablonun içinde buluyoruz ve film boyunca verilen mesajlar bir kez de tablonun anlattıklarıyla pekiştiriliyor. Sanatın içinde sanat fikri beni heyecanlandırdı.

Kesik Sahne
Gölge oyunu olarak bilinen Hacivat-Karagöz'ün filminde de bir gölge oyunu gerçekleşiyor. Tesadüfi gelişen bu süreç Hacivat ile Karagöz'ün halk arasında yaptığı bir gösteriye denk geliyor. Ayşe Hatun ile Karagöz bu sahnede... (Lafı burada kesiyorum; sahnenin devamını istersen filmde görürsün:)

Filmden 1 Replik:
"Işık sönünce vücut kaybolur gider, geriye bomboş bir dünya kalır."

Filmin Künyesi
Filmin adı: Hacivat Karagöz Neden Öldürüldü?
Yönetmen: Ezel Akay
Senaryo: Levent Kazak, Ezel Akay
Oyuncular: Haluk Bilginer, Beyazıt Öztürk, Şebnem Dönmez, Güven Kıraç, 
Ayşe Tolga, Serdar Gökhan, Ayşen Gruda, Levent Kazak
Tür: Dram, Komedi, Tarihi
Yapım/Yıl: Türkiye, 2006
Mutlu Anlar Koleksiyoncusu Puanı: 8/10; bi'daha izlerim

Neşeli sevgilerle!
İçimdeki sinemasever aktardı.

8 yorum:

  1. piki aklımda olsun ezel akay iyidir ivit :)

    YanıtlaSil
  2. Ne güzel anlatmışsın, teşekkürler .Şarkıya da bayıldım. Türk filmi konusunda çok cahilim, bir ara güzel filmleri listeleyip izleyeceğim sanırım :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Türk sinemasında (aslında her ülkenin sinemasında) çok boş filmler var; ama muhakkak iyi filmler de yapılıyor. Bunun iyiler içinde öne çıktığını düşünüyorum :) Teşekkürler Handan :)

      Sil
  3. Bu filme sanırım televizyonda denk gelmiştim ama televizyonda reklam vs nedenlerden dolayı film izleyemediğimden dolayı üstünkörü birşeyler hatırlıyorum.

    Aslında detaylı izlemek lazım başına oturup. Gayet güzel yazmışsın, yorumuna sağlık :)

    YanıtlaSil
    Yanıtlar
    1. Zaman ayırıp yeniden ve bölünmeden izlenmeyi hak ediyor bence, öneririm. Teşekkürler Oytunla Hayat :)

      Sil
  4. Sinema yazısının hakkından gelmişsin 😉

    YanıtlaSil